ءار-تاراپتان

كارىس قىزدىڭ ماحابباتى(3-ءبولىم)

BOZDAKH

كارىس قىزدىڭ ماحابباتى

3-ءبولىم

سامار شامەي قىزى

بىلەم ساعان جەتە المان عارىشتاسىڭ،
بەلگىلى ماڭگىلىككە تابىسپاسىم.
دەرت تە ەمەس، كۇيىك تە ەمەس، جار دا ەمەسسىڭ،
سەن ماعان ساعىنىش بوپ جابىسقانسىڭ.
-م.ماقاتايەۆ

كۇن ۇياسىنا ەڭكەيگەن شاق... قىزعىلتىم شاپاعى يحىيۋان باقشاسىنداعى كول بەتىنە جومارتتىقپەن توگىلەدى. كول سۋى دا باتار كۇندى قيماي تۇر ما، تولقىن تاراتا، جىلت-جىلت ەتىپ كەشكى شاپاقپەن قيماستىقپەن ايمالاسادى. سونادايدا كىشكەنتاي قايىقتا وتىرعان ەكەۋ، قايىقتارىن باياۋ قوزعاي جىلجىپ، ءبىرىنىڭ اۋزىنا ءبىرى، بىردەمەنى”سەن جە دە، مەن جە“ دەگەن كەيىپپەن نىعارلاسادى دا، ءماز-مايرام بوپ كۇلىسەدى كەپ.
ءبىز كولدى جيەكتەپ، توعىز دوعالى كوپىرگە قاراي ءجۇرىپ كەلەمىز. شىقپاعىر كوزىم مىنا ەكەۋىن قايدان كوردى. قيعاشتاپ تۇستارىنان ءوتىپ بارامىز. قارامايىن دەسەم دە ەركسىز ءبىرقانشا رەت موينىمدى بۇردىم. كوڭىل قۇرعىر جانە دە كونە ەلەستىڭ سوڭىنا ءتۇستى.
ءالى ەسىمدە قالان ەكەۋىمىز وسى باقشادا وسىلاي قايىققا وتىرعانبىز، ءتۇس بولايىن دەپ قالعان كەز، قايىقپەن كولدىڭ ەداۋىر جەرىنە باردىق. ”قالان، قارىنىم اشتى دەيمىن مەن“ ، ”شىداي ءتۇس، كوپىردەن وتەمىز دە كول شەتىنە جەتەمىز، سوسىن، پراندىك جەيسىڭ، سابىر ەت“ - دەيدى دە، قايىقتى بار پارمەنىمەن ايداعان بولادى.
جاعاعا كەلگەندە ول: ”مىنە، ءبىزدىڭ لينا قانداي قايسار، قارىنى اشقانعا دا شىدايدى، الدىمەن، سەن، جەي عوي“- دەپ پراندىكتى مەنىڭ اۋزىما توسەيدى. ”ءسىز جەڭىز“ - دەپ ونىڭ اۋزىنا توسەيمىن. ءسويتىپ وتىرىپ: ”قالان، قاراڭىزشى، ارى جاعىڭىزعا، ءبىر عاجايىپ ادام كەلە جاتىر،“ - دەيمىن. ول ارى قاراي بەرە قولىمداعى شوكلات جاپسىرعان بالمۇزداقتى مۇرىن تۇسىنا تۋرالاپ ۇستايمىن دا، ول بەرى بۇرىلىپ قالعاندا بالمۇزداق بەتىنە جاعىلادى. ”قالان، شال بولدىڭىز، مىنە، مۇرتى بار كاريا بولدىڭىز“ - دەپ جاتتا كەپ كۇلەم. ول قوسىلا كۇلىپ، بەتىن سۇرتە ”ەندى ماڭگى جىگىت بولىپ تۇرادى دەيسىڭ بە، مەن شال بولامىن، سەن كەمپىر بولاسىڭ“ -دەيتىن...
ءسويتىپ كەلە جاتىپ، ”بۇرىنعى كۇندەردىڭ ەلەسىن ىزدەمەيمىن، جانىما باتىپ، سارى تاپ بولعان ساعىنىشىمنىڭ وتىن ەندى ۇرلەمەيمىن“ دەگەن بەكىمىنەن كوز جازىپ قالا جازدادىم. ”مەن نەكەلەنەم عوي، كەيىنگى ومىردەگى سەرىگىم كيمون تۋرالى ويلايىنشى، اۋەلى مىنە، تويلىق سۋرەتكە ءتۇسىپ ءجۇرمىن. “ - دەپ زورلانىپ كەلەم...
كوپىرگەدە شىقتىق، فوتوگراف اپاراتقا تۇسىرۋگە ىڭعايلانىپ، قالعاندارى كيىمدەرىمىزدى تۇزەپ: ”مىرزا، ءسىز ءبىر قولىڭىزبەن رۇينا بيكەشتىڭ بەلىنەن ۇستاڭىز دا، ءبىر قولىڭىزبەن ول ۇستاپ تۇرعان گۇلدى ۇستاسقان بولىپ تۇرىڭىز، باستارىڭىزدى ءوزارا جاقىنداستىرا تۇسىڭىزدەر، بيكەش، گۇلدى ءسال كوتەرىڭكىرەپ ۇستاڭىز“ - دەيدى قولىمداعى ءبىر شوق گۇلدى نۇسقاي. ”كۇلىڭىز بيكەش، كۇلىڭىز، بۇنداي قۋانىشتا كۇلمەگەندە قايدا كۇلەسىز، سىزدەي سۇلۋ قىزدىڭ كۇلكىسىنەن كول سۋى دا تولقيتىن شىعار. كۇلىڭىز، جىميىپ كۇلىڭىز، مىنە، مىنە، ءبىر، ەكى، ءۇش“ - دەپ فوتوگراف اپاراتىنىڭ كنوپكاسىن باسا بەرگەندە قولىمداعى گۇل ءتۇستى دە كەتتى. ءوزىمدى قانشا زورلاسام دا، ماناعى ەلەس كوز الدىمدا كولبەڭدەپ ءجۇر. ”بيكەش، شارشاپ قالدىڭىز-اۋ، وسى ەڭ سوڭعى كورىنىس، وسىنى تۇسىرسەك بولدى، قايتامىز“ - دەپ قاسىمدا تۇرعان فوتوگەردىڭ بىرەۋى گۇلدى قايتا قولىما ۇستاتتى. ”سۇيىكتىم، شىدا، شارشاعانىڭدى بىلەم، قازىر قايتامىز“ - دەپ كيمون مىرزا ماڭدايىمنان يىسكەپ قويدى.
فوتوگراف تاعى: ”ءبىر، ەكى، ءۇش“ - دەپ اپاراتىن باسىپ-باسىپ قالدى دا، ”بيكەش، كۇلگەن بولساڭىز جاقسى ەدى، ەندى ءبىر رەت تۇسىرەيىن اپاراتقا، ءسوزسىز كۇلىڭىز.“ - دەدى.
”كۇلەيىن، بۇندايدا كۇلمەگەن دە، قايدا كۇلەمىن، جانىمدى جارالاعان ەلەستى قۋىپ قايتەمىن؟!“ - دەپ جوندەلىپ، ”ەندى“ دەي بەرگەندە، ماناعى قايىقتاعى ەكەۋ كوپىردىڭ استىنان سايتانداي سوپاڭ ەتىپ شىعا كەلدى دە، كوڭىلدى قالىپتارىنان اينىماي، الدىعا قاراي جىلجىپ بارا جاتتى. تىنىش كەتكەن جوق، زورعا تاپقان سابىرىمدى سۋعا شوكتىردى دە، قالان ەكەۋىمىزدىڭ قايىقتاعى كەزىمىزدى كوز الدىما اكەپ تاستادى. گۇل تاعى جەرگە ءتۇستى... مەن ”شارشادىم، تۇسپەيمىن فوتوعا“ -دەپ ەندى ءسال بوساڭسىسام ەركىمدى جەڭىپ، توگىلەيىن دەپ تۇرعان كوزشارامدى كولەگەيلەپ، ەرنىمدى تىستەي جەرگە دۇڭك ەتىپ وتىرا كەتتىم.
”رۇينا، رۇينا، شارشادىڭ-اۋ، دەمالۋ كەرەك ەدى، تىم زورلانىپ كەتتىك-اۋ، كەشىرشى، مىنە، مىناعان وتىر.“ - دەپ كيمون كىشكەنتاي جينالمالى ورىندىقتى قاسىما اكەپ قويدى دا، ”كەشىرىڭىزدەر، رۇينا قاتتى شارشاعان ۇقسايدى، تۇسىرىلگەن باسقا فوتولار دا جەتەر، ەندى قايتايىق“ - دەپ فوتوگەرلەرگە قارادى...

※ ※ ※

”شارشادىڭ-اۋ، تاماقتان مول-مول جە،“ - دەپ كيمون مەنىڭ تاقسىما قۋىرماشتاردى ۇستەمەلەپ سالىپ بەردى دە، ”يحىيۋانعا بارىپ سەنى كوڭىلسىز ەتەرىمدى قايدان بىلەيىن، ايتپەگەندە بارماۋشى ەدىم عوي“ - دەدى كوز اينەگىن كەيىن سىرىپ، مەنىڭ الدىم دا كىنالى ادامداي-اق ەكى يىعى تۇسە.
”فوتوعا تۇسەمىز دەگەننەن باستاپ، سىزگە، بارعىم كەلمەيتىن جەرلەردى ايتتىم عوي. ماسەلەن، ۇلى قورعان، يحىيۋان، شياڭشان تاعى بىرنەشە جەرلەردى، الايدا، ءسىز، باسقاسىنا بارماساق تا، يحىيۋانعا بارايىق دەپ شەشتىڭىز“ - دەپ ساۋساقتارىممەن ساناي وتىرىپ، ەرنىمدى شۇرشيتە ەركەلەي ءتىل قاتتىم.
”قايدان بىلەيىن، يحىيۋاننىڭ كورىنىسى جاقسى بولعان سوڭ تالداپ ەدىم“ - دەپ قاتەلىك وتكىزىپ قويعانداي قۋىستانا سويلەپ، سەبەپسىز ساعاتىن شۇقىلاي بەردى...
”مەنىكى نە ساندالىس، وتكەندى ويلاپ قايتەمىن، كيمونمەن تانىسقالى ءبىر جارىم جىل، ءسوز بايلاسقالى جارىم جىل بولدى عوي. مەنى شىن جۇرەگىنەن ۇناتادى. باقىتتى وتباسى بولاتىنىمىزعا شۇباسىزبىن، تەك مەن جۇرەگىمدى ورمەكشىنىڭ تورىنداي شىرماپ العان ەلەستەن شىعا السام بولدى... كىم ءبىلسىن بۇل ساعىنىش مەن ولگەندە قابىرىما بىرگە كىرەر بالكىم.“
ساتكە قيالعا تىزگىن ۇستاتقانىمدى اڭعارماي قالىپپىن. ”رۇينا، بۇل قۋىرماشتاردى ۇناتپاساڭ باسقاسىنا تاپسىرىپ بەرەيىن. ماروجىنانى ۇناتۋشى ەدىڭ عوي، مىنە، ماروجىنا دا كەلدى،“ - دەپ كيمون ماروجىنانى الدىما قويدى.
”جوق، كيمون اعا، وسى دا جەتەدى، ەندى تاپسىرىس بەرسەك اسىپ قالىپ، وبال بولار، وتە ءدامدى ەكەن تويدىم، ماروجىنانى جەسەم بولدى“ - دەپ كۇلىمسىرەي قارادىم.
”سۇيىكتىم، سەن كوڭىلدى بولساڭ بولدى، كۇلىپ ءجۇرشى، سەن كۇلسەڭ ماعان تۇتاس الەم كۇلە قاراعان سياقتانادى. سەنىڭ ءتاپ-ءتاتتى جىمياعان بەينەڭە مەندەگى قوماعاي كوز ماڭگى تويماي وتەتىن شىعار،“ - دەپ قولىمنان ءسۇيىپ قويدى...
”رۇينا، سەن، جاتاعىڭا بارىپ دەمالاسىڭ، سەنى جەتكىزىپ قويىپ، مەن تۇنگى قىزمەتكە شىعامىن، قاسىڭا حايرا بارادى،“ - دەپ كيمون ساعاتىنا قاراي سويلەدى... بولاشاق جان سەرىگىم بولاتىن كيموننىڭ جۇرەكجاردى سوزدەرىن ەستىگەن سايىن كەۋدەمدەگى ساعىنىشتىڭ شەتى سەتىنەگەندەي سەزىنەمىن...

※ ※ ※

ءتۇن ورتاسى اۋايىن دەسەدە كىرپىگىم ايقاسپايتىن سەكىلدى. حايرانىڭ پىسىلداپ ۇيىقتاعان داۋىسى كەلەدى قۇلاعىما. جامباسىنا وشاعان توسەگەن ادامداي تىنىم الماي اۋنايمىن. ”فوتوعا تۇسەمىز دەپ شارشاعانىم قايدا مەنىڭ؟! توسەككە باسىم تيمەس بۇرىن ۇيقىعا كەتەرمىن.“ دەپ ەدىم ونىم وتىرىك بولدى. تەرەزەدەن ءالسىن-ءالسىن سىرتقا قارايمىن. ماشينالاردىڭ داۋىسى دا ۇزىك-ۇزىك ەستىلەدى. كوپتەگەن عيماراتتاردىڭ جارىمىنان استامىنىڭ شامى ءالى جانىپ تۇر. ”بۇل قالانىڭ جاستارى، وسىلاي جاي ۇيىقتايدى،“ - دەپ كۇبىرلەپ قويام.
سوناۋ شەتىنە كوز جەتپەستەي بولىپ جىلت-جىلت ەتىپ جانعان شىراقتار ءبىر القاپقا شاشىپ جىبەرگەن جۇلدىزدار شوعىرى سياقتى ەلەستەيدى.... تىنشۋلى مامىق تۇندە شوگىپ جاتقان الىپ قالانىڭ توبەسىنەن قاراۋ دا باقىت ەكەن عوي، اناۋ بۇلدىراپ كورىنىپ تۇرعان بيىك قاباتتار ۋاڭجيڭ، ودان ارى قاراي شۇن-يى رايونى، ارى بارا بەرسەڭ ايروپورد، ودان وتسەڭ حىبي شىعىستاپ كەتە بەرەيىن، تەڭىزدى كەسىپ ءوتىپ كورەياعا سەۋەل قالاسىنا بارامىن... قيالدان جۇيرىك نە بولسىن... اپ-ساتتە الەمنىڭ جارتىسىن اينالىپ قايتا كەلدىم. باتىستاپ قازاقستان استاناعا كەتىپ قالماعانىما دا شۇكىر دەپ قويام...
قايدا بارسام دا ءبىر ەلەس ارى جاعىمدا وڭمەڭدەيدى دە جۇرەدى. سانام سايتان كوبەلەكتەي شىر اينالىپ كەلدى دە يحىيۋانداعى ەلەسكە قونىپ، وتكەنىم، بۇگىنىم، ەرتەڭىم تۋرالى وي ۇرشىعىنا وراپ، ءتۇبى جوق قيال قۇدىعىنا سۇڭگىتە بەردى.
قالاندى ويلادىم، ساعىندىم. بىرەۋدى ءسۇيۋ مەن ساعىنۋ قىلمىس ەمەس شىعار... ءبىراق، وتكەندە بەيجيڭگە كەلىپ تۇرىپ حابارلاسپاي كەتكەنىنە كەكتەنگەن كەزىم دە جوق ەمەس، سول جولى ايروپورتتا ەسىمنەن اداسىپپىن-اۋ، مەنىكى شەكتەن اسىپ كەتكەن جوق پا؟! ول ماعان بۇيرماعان، ءارى ماڭگى بۇيرىمايتىن باقىتىم عوي. وعان اماندىق تىلەۋدەن باسقا قولىمنان نە كەلەر... ول سودان كەيىن تۇسىنىك بەرە ۇزىن-سونار حات جازعان. حات مازمۇنى: ”مەنى ۇمىت، تەزىرەك باقىتىڭدى تاپ، كەزدەسپەۋىم¬ — سەنى اياعانىم، سەنى ۇمىتسىن دەگەنىم“ - دەپ قايتالاپ-قايتالاپ، پىسىقتاپ قويادى... قالان ءۇشىن دە ءتاڭىرىمدى كىنالاي بەرەتىنمىن، ەندى تاڭىرىمە ريزاشىلىق بىلدىرۋگە دە دايىندالا بەرەمىن. ماعان كيمونداي، وتكەنىم ءۇشىن ەسەپ ايىرمايتىن، ءيىلىپ توسەك، جازىلىپ جاستىق بولۋعا بار، جۇرەگىمەن تۇسىنەتىن جان سيلاعانى ءۇشىن...
كيمون مەنىڭ جايىمدى حايرادان ۇققان كورىنەدى. مەنى بىلگەن سوڭ، ونى سۇيگەن ءبىر جاننىڭ دا گەرمانيادا قالعانىن وزىنەن ەستىدىم. ءتاڭىردىڭ قيىستىرۋىنا شاراڭ جوق، ۇقساس تاعدىر، ساعىنىشتىڭ قوسىلمايتىن قوس رەلسىن قوسقالى وتىرمىز.
جالعىز جۇرسەڭ جان جاراڭ اسقىنا بەرەتىن سياقتى. كيمونمەن ءسوز بايلاسقالى بەرى كوڭىلىم دە ازداپ توقىراۋ پايدا بولدى. ”مەندە دە سەميا بولادى، اۋەلى انا بولام عوي. قالان الدەقاشان اكە بولدى، مەن ۇيلەنسەم ول ىشتەي باقىت تىلەيدى. ايتسە دە، مەنى قۇلاي سۇيگەن جۇرەگى قىزعانىش وتىنا ءبىر مالتىعار-اۋ. ’ۇيلەن، ۇيلەن، باقىتىڭدى تاپ!‘ دەي بەرگەنىمەن دە، جانىم سەزەدى، ونىڭ جۇرەك تۇبىندە دە مەنى اڭسايتىن، ساعىناتىن ءبىر ساڭىلاۋدىڭ بار ەكەنىن“. وسىلاردى ويلاپ جاتىپ، ”مەنىڭ ۇيلەنەتىنىمەن قالان حابار تاپتى ما ەكەن، وعان ايتايىنشى،“ دەگەن وي كەلدى دە ەركسىز جابىق تەلەفونىمدى قايتا قوستىم. ”دەمالىپ قالعان شىعار، مەيلى، دەمالسا دا ەرتەڭ كورەر“ - دەپ ءبىرسىپىرا ۋاقىت حابار الماستىرماعان ءۇنحاتىنا: ”سالەم، قالان، مەن رۇينا عوي، ەسەنسىڭدەر مە، سەنىمەن قۋانىشىمدى بولىسكەلى وتىرمىن، مەن ۇيلەنەتىن بولدىم، ەندى ءبىر ايدان كەيىن...“ دەپ حات جولدادىم دا، ”ەرتەڭ قايتاراتىن شىعار جاي بولىپ كەتتى عوي،“ دەپ دوستىق شەڭبەردى اقتارىپ جاتقام، دەرەۋ حات قايتتى، جاي ۇيىقتايدى ەكەن...
”اينالايىن، رۇينا، قۋانىشىڭمەن قۇتتىقتايمىن! تويىڭ قۇتتى بولسىن! باقىتتى بولاتىنىڭا سەنەمىن. توي جاسايتىنىڭدى دا، جىگىتىڭدى دە ابدەن بىلەمىن. وتە دۇرىس تالعام قابىلدادىڭ، اقىلدىسىڭ عوي،“ - دەپ ءبىر شوق گۇل سۋرەتىن جولداپتى.
”ءىم، مەنىڭ ءىزىمدى اڭديتىن كۇنى دە بولادى ەكەن-اۋ، ’مەنى ۇمىتشى‘ دەۋشى ەدى، سوندا مەننەن بۇرىن ءوزى ۇمىتىپ كەتكەن سوڭ، سولاي دەيتىن شىعار-اۋ دەسەم، مەنىڭ ىسىمنەن حاباردار بولىپ جۇرەگەنىنە قاراعاندا مەنى ويلايتىن كورىنەدى. مەن قۇساپ ساعىنىشقا قامالىپ، جاستىعىڭ جاسقا مالشىنعان كۇندەر بولسا، تۇسىنەر ەدىڭ مەنىڭ ءداتىمدى،“ - دەپ ويلادىم دا:
”بىلسەڭىز، قۇتتىقتاۋدى سۇراپ السىن دەپ ءجۇردىڭىز بە؟“ - دەپ جىميعان ميميكانى قوسا جىبەرىپ قويدىم.
”رۇينا، مەن ايەلىمدى ەرتىپ تويىڭا بارىپ توسىن قۋانىش سيلايىن دەپ جۇرگەم، وتكەندە ۋادەم بار عوي، ۇيلەنسەڭ تويىڭدى ءبىر قولدان وتكىزىسەم دەگەن، سەن شاقىرماساڭ دا تويىڭا بارماقشى ەدىك.“ - دەدى.
”قالان، مەن قوسىلمايىم. توي كۇنى ماعان كوڭىلسىزدىك سيلايىن دەمەسەڭ، كورىنبەي-اق قوي. كەلۋىڭدى قالامايىم، تويىم ءوتسىن. جىگىتىم ءىس-ساپارمەن قازاقستانعا دا بارىپ تۇرادى. بىرەرت ايدان كەيىن استانادا مەديتسينا سالاسىنداعى مامانداردىڭ وتەتىن جينالىسى بار ەكەن، توي وتە سالىسىمەن سوعان بارادى. مەنى دە ەرتىپ بارماقشى، بالكىم استانادا كەزدەسەرمىز.“
”رۇينا، ول جاعىن دا ويلادىم، ايتسە، سەن سول جىگىتتى ۇناتقان سوڭ ۇيلەنبەك شىعارسىڭ. ال، مەنىڭ الدەقاشان كوڭىل تورىڭنەن قارام وشكەن شىعار. تويعا كەلگەن دوستارىڭنىڭ قاتارىندا وتىرايىن با دەگەم. سەنىڭ كوڭىلسىز بولعانىڭدى قالامايىم، دەگەنىڭ بولسىن. تويىڭا سيلىق جىبەرەم، ونى قابىلدارسىڭ. استاناعا كەلەر بولساڭدار، قۇشاق جايا قارسى الامىن. ۇيىمنەن ءدام تاتاتىن بولاسىڭدار.“
” ارينە، جۇرەگىڭدى ءوزى تۋرالى ويلانتا الماعان ادامعا قالاي ماقۇلدىق بەرەرسىڭ... ’سيلىق جىبەرەم‘ - دەپ اۋرە بولما، قۇتتىقتاۋىڭ دا جەتەدى.“
”رۇينا، سەن وتە دۇرىس ىستەدىڭ، جىگىتىڭ كورەي ۇلتى، ءوزى گەرمانيادان وقىعان. جۇڭگوداعى مىقتى جۇرەك اۋرۋلار دوحترحاناسىنىڭ بىرەۋى پەيجيڭدەگى — ءانجىن دوحترحاناسىنىڭ بىلىكتى مامانى. سەنەن بەس-التى جاس ۇلكەن دەيدى، ماڭگى سەنى ەركەلەتىپ وتەتىنە سەنەمىن. دەسە دە وتكەندە ’ءبىر جاپونيالىق جىگىت ءسوز سالىپ ءجۇر‘ دەگەندى ەستىگەندە كوڭىلسىزدەۋ بوپ قالعام. كورەي ازاماتىن تالداسا جاقسى بولار ەدى دەپ“.
”راحىمەت، قالان، مەنىڭ حالىمدى سۇراستىرىپ ەسىڭە الىپ جۇرگەنىڭە، مەنىڭ جايىمدى جاينا مەن حايرادان ەستيتىن شىعارسىڭ. ءبىراق، ولار سەن تۋرالى ماعان كوپ ايتپايدى. ’ءوتتى-كەتتى، ۇمىتشى سونى‘ دەيدى دە اڭگىمەنى باسقاعا بۇرادى. بالكىم ماعان جاناشىرلىق تانىتقاندارى شىعار... وتكەندەگى ءبىر حاتىڭدا دا، وسىنى ەمەكسىتە، ’ءوز ءتىلىڭ، ءوزى ءدىلىڭ اركىم وزىمەن ۇيلەنگەنگە نە جەتسىن دەپ ەدىڭ عوي‘ ، مەن دە ’ءوز ءتىلىم، ءوزى ءدىلىم عوي‘ دەپ كيموندى تالدادىم.“
”وسىڭا ەرەكشە قۋاندىم، باقىتتى بولاتىنىڭا سەنەمىن، مىقتى بويجەتكەنسىڭ عوي رۇينا“
”ايتكەنمەن ءوزىڭدى ۇمىتا الماي سارساڭعا تۇسەتىن كەزدەرىم ءالى اقىرلاسا قويعان جوق، يا، ايەلىڭدى ەرتىپ تويىما كەلەمىن دەدىڭ، ايەلىڭ قىزعانباي ما؟“
”رۇينا، باقىتتىڭ بوساعاسىن اتتاعالى جاتىپ، مەنى ويلاپ قايتەسىڭ، سەزىمگە، جۇرەككە ەرىك بەرسەك ۇياتىمىزدىڭ قورعانىن بۇزىپ الارمىز... ءبىر-بىرىمىزگە باقىت تىلەپ، شىنايى دوستارداي، تۋىستارداي وتەمىز. ايەلىم جاعدايىمىزدى قانىق بىلەدى. باستا قىزعانعانداي بولعان. ول دا ماحابباتتىڭ ىستىق-سۋىعىن باسىنان وتكەرگەن جان. دەگەنمەن قازىر ەكى بالانىڭ اناسى، اقىل توقتاتىپ قالدى عوي، مەنىڭ ار-نامىستان كوز جازبايتىنىما سەنەدى. ءتىپتى سەنىڭ تويىڭ بولادى دەگەننەن بەرى سەنى كورۋگە اسىعىپ جۇرگەن جايى بار. تويىڭدا ۇسىناتىن ساۋعا الۋعا دايارلانىپ تا ءجۇر... رۇينا جانە دە حابارلاسارمىز ساعان وتە جاي بولىپ كەتتى دەمال.“
”ءوزىڭ دە جاقسى دەمال، باقىتتى ەكەنسىڭ، وتكەنىڭدى ءتۇسىنىپ، قابىلدايتىن جانعا كەزىگۋ دە باقىت قوي، مەن ءۇشىن قوس قوزىڭنىڭ بەتىنەن سۇيەرسىڭ“...
”مەنى ۇمىتتى ەكەن دەۋشى ەدىم، وزىمنەن بۇرىن بار جاعدايىمدى ءبىلىپ تۇرادى ەكەن. عاشىقتىقتىڭ قۇدىرەتى — بالكىم ۇمىتا الماۋدا شىعار. وعان دا راحىمەت، مەنى ’ۇمىتسىن‘ دەپ حابارسىز كەتپەگەندە، مەن ۇيلەنەر مە ەدىم؟! كيمونداي جىگىتكە ماقۇل بولار ما ەدىم“...
قيال قۇسى قاناتى تالماي سامعاي بەردى. تەرەزەدەن كوز سالسام، تاڭ بالىق باۋىرلانىپ كەلەدى ەكەن...

※ ※ ※

ءبىز تۇنگى ساعات ەكىدەن ەلۋ بەس مينۋت وتكەندە بەيجيڭنەن استاناعا ۇشاتىن ۇشاققا شىققامىز. كيمون ۇشاقتا ارەدىك ۇيىقتاپ الدى. مەن قانشا زورلانسام دا ۇيقىلى-وياۋ كۇيمەن وتكەرىپ كەلەم ۋاقىتتى. قالاي ۇيىقتايمىن، ءبىز كورىسپەگەلى سەگىز جىل بولايىن دەپتى. ءۇنحاتتا ءوزارا فوتومىزدى عانا كورىپ جۇرگەمىز. ەندى، مىنە، از ۋاقىتتان كەيىن ساعىنىشتىڭ تۇنباسى بوپ جۇرەگىمنىڭ تۇبىندە قالعان سول جانمەن جۇزدەسكەلى تۇرمىن. ءبىراق، ساعىنعان جۇرەك بۇرىنعىداي تەنتەك ەمەس، ۇيلەنگەن سوڭ با، جوق كيموننىڭ ماحاببات مەيىرىنە بولەنگەنگەندىكتەن بە، ءوز-ءوزىمدى سابىرعا شاقىرىپ، ەسەيىپ قالعان سياقتىمىن. قالانمەن وتكەن كۇندەر ساعىمداي الىستان بۇلدىرايتىن اسەرگە الماسا باستاعانىن دا سەزىنىپ جۇرگەم... سان ويدىڭ ەتەگىندە كەتىپ، اۋەجايعا قونعانىمىزدى عانا ءبىلدىم.
جۇگىمىزدى الىپ، ەسىككە قاراي بەتتەدىك. ۇشاقتاعى سابىرلى قالىبىم قاراسىن كورسەتپەي كەتتى. ەسىم شىعىپ، كيموننىڭ سۇراعىنا باسقاشا جاۋاپ بەرىپ، ەبىم قاشىپ، جۇرەگىمنىڭ دۇرسىلى وزىمە ەستىلەردەي، اياعىمدى دۇرىستاپ باسايىنشى، دەپ كيمون مىرزانىڭ قولتىعىنان ۇستاپ الدىم. انادايدان كورە قويدىم، قولىندا گۇلى بار، قالان كەلىنشەگىمەن تۇر. ءالى دە بولسا زورلانىپ، جاپ-جالعان سابىرلى بەينەگە كوشىپ، قولفونىمدى شۇقىلاپ، تۇقىجىڭداپ كەلەمىن.
- سالەمەتسىڭ، پياۋ رۇينا حانىم، - دەپ اۋەلى كەلىنشەگى كەلىپ بەتىمنەن سۇيە امانداسىپ، قاتتى قىسا ۇزاق قۇشاقتادى. بالكىم، مەنىڭ ساعىنىشىم ونىڭ دا ساعىنىشىنىڭ بىلتەسىن تۇتاندىرعان شىعار؟!
كيمون مەن قالان حال سۇراسىپ قۇشاقتاسىپ، قول الىسىپ جاتىر.
ايشا حانىم قۇشاعىن بوساتقان كەزدە، قالان گۇل ۇسىنا كەلىپ، مەنى قاۋسىرا قۇشاقتاي امانداسىپ، قۇشاعىنا قاتتى قىسا: ”امان ءجۇردىڭ بە، تىرشىلىكتە سەميامىزبەن امان كورىسكەنىمىزدە باقىت قوي، “ - دەدى سىبىرعا جۋىق ۇنمەن. ”امانشىلىق، مەن دە باقىتتىمىن“ - دەدىم قالتىراڭقى ۇنمەن. تۇلا-بويىمدى بەلگىسىز ءدىرىل بيلەپ، ءبىر ىسىپ، ءبىر سۋىپ، جۇرەگىم ەرىكسىز اتقالاقتاپ تۇردى. قۇشاعىن بوساتا بەرە بەتىمنەن ءسۇيىپ قويدى، جەتى-سەگىز جىل بويى ساعىنشتان تاماتىن سان-ساناقسىز جاس تامشىلارىمنىڭ بىرەۋى وسى ساتتە سۇرتۋگە ۇلگىرتپەي ونىڭ وڭىرىنە تامىپ كەتتى. ونىڭ دا دەنەسىن ءدىرىل بيلەپ، جۇرەگى كەۋدەسىنە سيماي تۇرعانىن، گۇل ۇسىنعان قولى مەن ەنتىك ارالاس ەكپىندى شىققان داۋىسىنان بايقادىم.
ءبىز سونشا جىلدار بوي ساعىنىشتىڭ قۇنداعىندا جاتقان جۇرەگىمىزبەن ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن جانىمىزدىڭ ىنكارلىعىن كيمون مەن ايشا جانارىمىزدان وقىپ قويماسىن دەپ وزىمىزشە جاسىرعان بولىپ، مەن ايشامەن، ول كيمونمەن ءجاي سۇراسا ەبىل-دەبىل اڭگىمەگە كوشكەنىمىزبەن، زارىققان ەكى جۇرەك ءبىرىن-ءبىرىن كورىسىمەن-اق قاۋىشىپ، ءور كەۋدە دە بۇلقىنا ايمالاسىپ، ساعىنىش شەرىن توگىسىپ، ءۇنسىز عانا تىلدەسىپ كەتكەن ەدى...
ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ارامىزدا سونشا جىلدار بويى ۇزىلمەي كەلە جاتقان ساعىنىشتىڭ نازىك ءجىبى مە، جوق ىنتىققان ەكى جۇرەكتىڭ ءۇنسىز ءتىلى مە، ساتتىك وراي شىقسا بولدى قالان مەنى كوز الماسىمەن توعىتىپ العانىن بايقاپ قالامىن. بالكىم ساعىنعان جانداردىڭ سەزىمى بولەك بولار... جانارىمىز توعىسقان ءسات ىستىق جالىنعا شارپىلام دا بايقاماعانسىپ، ايشامەن كەلسە-كەلمەس اڭگىمەگە بارا بەرەم...
- ايشا حانىم، كىشكەنەلەر امان با، الدىمىزدان شىعىپ اۋرە بولدىڭىزدار-اۋ، - دەدىم سابىرىمدى جيناستىرا، تۇك بولماعانداي كەيىپكە كەلگەندەي بولىپ كۇلىمسىرەي قاراپ.
- كىشكەنەلەر امان-ەسەن ەسەيىپ كەلەدى. سىزدەردى كورۋ ماعان دا ارمان بوپ جۇرگەن، كورىسكەنىمە قۋانىپ قالدىم، بۇندا ءبىراز ۋاقىت بولاسىزدار عوي.-دەدى. داۋىسى قانداي ءتاتتى سىزىلىپ شىققان.
- كيمون مىرزانىڭ جينالىسى بىتكەن سوڭ قايتامىز، شاماسى ءۇش كۇندەي بولامىز.
”ۇزىن بويلى، ءبيداي ءوڭدى، سۇيكىمدى دە، بيازلىعىمەن ادامدى باۋراي كەتىن جان ەكەن. قالان دا سۇلۋدى تاڭداپ العان عوي، ەكى بالانىڭ اناسى دەيتىن ەمەس، تالشىبىقتاي سىمباتىن-اي“ - دەپ ىشتەي جۇتىنا قارايمىن ايشا حانىمعا...

※ ※ ※

ءبىز قالاننىڭ ماشيناسىمەن جينالىسقا كەلگەندەرگە ارناۋلى ورنالاستىرىلعان مەيمان سارايىنا قاراي تارتىپ كەلەمىز. قالان اسەم قالا استانانى تانىستىرىپ كەلەدى. ”مىناۋ ەسىل وزەنى“ - دەدى، ءبىز جاعالاپ كەلە جاتقان وزەندى نۇسقاي. شىنىمەن كەرەمەت وزەن ەكەن. ارۋ قالانى قاق جارا اق ساعىم ويناتىپ، ايناداي جارقىرايدى. استانانىڭ كوركەمدىگىنە عاشىق بوپ كەلەمىن.
كيمون مەن قالان اڭگىمەدە، قالان رولدا وتىرسا دا، اينادان كوزىمىز ءجيى تۇيىسە قالادى. سول ءسات ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جانارىمىزدان ستۋدەنت كەزىمىزدەگى ءبىر ىنتىقتىق ۇشقىندى بايقايمىز... جانارىم تۇيىسكەن سايىن جۇرەگىم ءدىر ەتە قالادى، مەن ىرىقسىز كوزىمدى تايقىتىپ، سىرتقا قارايمىن.
- بۇگىن كەشكە ءبىزدىڭ وتباسىمىزدان ءدام تاتاسىزدار، - دەدى قالان اڭگىمە ارالىعىندا كيمونعا.
- تۇستەن كەيىن جينالىس باستالادى، كەشكە جينالىستاعىلار بىرگە تاماقتانامىز، سىزدەر اۋرە بولماڭىزدار.
- ءبىزدىڭ قازاقتا كەلگەن قوناقتى سىرتتان قايتارماي، وتباسىنان ءدام تاتقىزاتىن سالت بار. بولماسا ەرتەڭ، يا بۇرسىگۇنى وراي شىعارساڭىزدار دا بولدى. ءبىز دايىن. استاناعا كەلىپ تۇرىپ بۋرابايدى كورمەي كەتۋ ءار ادامعا ارمان بولار، اۋەلى بۋرابايعا ساياحاتتاتىپ كەلەتىن جوسپارىمىز بار ايشا ەكەۋىمىزدىڭ. بۋراباي تىم الىستا ەمەس، استانادان تۋرا 240 كيلومەتر جەردە عانا، كوپ ۋاقىت كەتپەيدى، ءبىر جارىم ساعات تا، ەكى ساعات اينالاسىندا جەتىپ بارامىز...
- كيمون مىرزا، ۇيدەن ءدام تاتپاساڭىزدار ءبىز رەنجىپ قالامىز. ءسوزسىز ۇيگە باراسىزدار. سونىمەن قاتار بۋرابايدى ساياحاتتايمىز، جانە وسىندا ”قۇلاگەر“ دەگەن مەيرامحانا بار، وندا ات ءمىنىپ، سەرۋەن قۇرامىز، - دەپ ايشا دا جىعىلا-جابىسىپ جاتىر.
- يا، دۇرىس ايتاسىڭ ايشا، ”اقبوزات رەستۋرانىنا“ بارساق تا بولادى، ءتىپتى ولارعا ۋاقىت جەتپەسە، ۇيدەن ءدام تاتقان سوڭ، ”التىن ادام“ جانە ”قازىنا“ رەستۋراندارىنا بارساق تا بولادى، - دەپ قالان دا جوسپارلارىن ايتىپ كەلەدى...

※ ※ ※

ءبىز استانا ساياباعىندا وتىرمىز... ەسىل وزەنى باياۋ اعىپ جاتىر. قايىقپەن سەرۋەندەپ جۇرگەن ساياحاتشىلاردى كورمەۋىمىز مۇمكىن ەمەس، ەسىل وزەنىنە بەت تۇزەپ جايعاسىپپىز. قالان ەكى كوزىن قايىقتارعا قاداي وتىرىپ اڭگىمە تيەگىن اعىتتى. كىم ءبىلسىن، ونىڭ كوز الدىنا دا يحىيۋانداعى قايىقتاعى كەزىمىز ورالىپ وتىر ما؟!
ونىڭ بيىك قاباعى، قويۋ قاسى، قوڭقاق مۇرنى، وتتى كوزى، اققۇبا ءوڭى ءبارى وزگەرمەگەن سياقتى، تەك شاشى سەلدىرەپتى. قاباعىن تۇيگەن سايىن ايقىندالا تۇسەتىن ەكى قاستىڭ ورتاسىنداعى سىزىق تەرەڭدەپتى. ءالى دە ساقال-مۇرتىن تاپ-تازا ەتىپ قىرىپ، اق جەيدە كيەتىن جيناقىلىعىنان جاڭىلماپتى. بيىك بويى، قۇرساق ساپ تولىسقان بەينەسى، وزىنە قۇپ جاراسقان سۇرى كاستومى، اق جەيدەسى، گالۋستىگى ءبار-بارى ماعان ونى الدەقاشان اعا بولىپ، اقىل توقتاتقان كەيىپتە تانىتتى. ستۋدەنت كەزدە دە ونىڭ بيىك بويى مەن اعالىقتى مۇسىندەي بەرەتىن تۇلعاسىنا قاراپ كەيبىر كۋرستاستار ”اعاڭ با، يا بولماسا مۇعالىمىڭ با؟“ دەپ سۇراۋشى ەدى. مىنە ءتىپتى اقىلدى، ءبىلىمدى اعا ەكەنىن ماڭعاز بەينەسى ايقىنداي ءتۇسىپتى...
مەن ىزدەپ، ساعىنعان قالاندى الدەقاشان جىگىت اعاسى بەينەسىندە كەزىكتىردىم. ءتىپتى، ونى ساعىندىم دەپ الاسۇرا جىلاعان كۇندەرىم ءۇشىن ودان قىسىلعانداي كۇيدە وتىرمىن. ءدال قازىر ول ەكەۋمىز اعالى-قارىنداستار سياقتانىپ سەزىلدىك. مەن اڭساعان قالان، مەن ساعىنعان قالان سوناۋ بەيجيڭدە ستۋدەنت ومىرىمدە، جۇرەگىمنىڭ تۇبىندە ماڭگىلىككە ساقتالىپ قالعانداي بولا بەردى.
- رۇينا، بىلەسىڭ بە؟- دەپ اڭگىمەسىن ساباقتاي ءتۇستى ول، - مەن ايشامەن ۇيلەنۋىمدى دۇرىس تالعام دەپ بىلەمىن. ۇيلەنگەن سوڭ وعان شىنايى عاشىق بولدىم. ەكەۋىمىزدىڭ قوشتاسقانىمىز ءۇشىن ءبىزدى بىلەتىن ءبىر ءبولىم دوس-جاراندار ماعان پىكىرلى كوزقاراستا ءجۇردى... ماحاببات ءوزىمىز ءۇشىن بولعانىمەن، ءتالىم-تاربيە ۇرپاعىمىز ءۇشىن بولۋ كەرەك قوي...
- ەسىڭدە بار ما ەكەن، ستۋدەنت كەزدە ۇشقىنداپ ايتىپ ەدىم وزىڭە. مەنىڭ اكەم ءتورت اعايىندى. ءتورت اعايىندىنىڭ ارتىنان ەرگەن جالعىز ۇل مەن، قالعاندارى تۇگەلدەي التىنعا بەرگىسىز قىز بالالار بولدى. مەنى دە اجەم مەن شەشەم تاڭىردەن قالاپ ءجۇرىپ سۇراپ الىپتى. سوسىن اجەم، تاڭىردەن قالاپ العانىم، سۇراپ العانىم دەپ ءجۇرىپ ”قالاۋ“ اتاندىرىپتى، سوڭىنا كەلە ”قالان“ اتانىپ كەتە بەردىم.
- اجەم كوزى تىرىسىندە ءوزى الپەشتەپ وسىرگەن ءتورت ۇلىنىڭ، بىرەۋىنەن ارەڭ كورگەن نەمەرەسى بولعان مەنەن شوبەرە ءسۇيۋدى قاتتى ارماندايتىن... ايشا ءبىزدىڭ كورشىمىزدىڭ قىزى ەدى. اجەم ىلعي: ”ءادىرا قالعىر، ءتورت ۇلدى وبەكتەتىپ ءوسىرىپ، دەگەنىمنەن شىعارماي باعىپ كەلگەندە، ءتاڭىر بەرە سالعان جالعىز نەمەرەمە شامام كەلمەي مە، ايشانى بالا قىلامىن“ - دەپ وتىراتىن. ءبىراق، ايشا ەكەۋىمىزدە بالا ماحاببات دەگەن نارسە بولماعان. ەكەۋىمىز ەكى مەكتەپتە وقىدىق. اجەم ايتقان سايىن ۇيالىپ، ايشانىڭ الدىندا قىلمىستى ادامداي كۇي كەشەتىنىمىن. كەيىن ول شاڭحاي فۋدان ۋنيۋەرسيتەتىنە وقۋعا اتتاندى. ال، مەن بەيجيڭگە ساياسي زاڭ ۋنيۋەرسيتەتىنە باردىم. ودان كەيىنگى جاعداي ايتپاساقتا تۇسىنىكتى... مەكتەپ بىتىرۋگە تاياعان سايىن اجەم ”جاسىم بولسا كەلدى، ايشانىڭ ۇيىنە قۇدالىققا بارامىز دەگەن ويىمىز بار، ەكەۋىڭ دە پىكىر بار ما، ايشا جاقسى كەلىن بولاتىنىنا سەنەم، قازاقتا ءسوز بار، شەشەسىن كورىپ قىزىن ال دەگەن“ – دەپ قولقالاي بەردى. ايشامەن اندا-مۇندا تەلەفونداسىپ قوياتىنمىن. كانيكولعا بارعاندا ساباقتاستار باس قوسۋدا، كەزىگىپ سويلەسىپ قالاتىنبىز. ءبىراق، ول كەزدە ونىڭ دا قيماسى بار ەدى. مەكتەپ بىتىرمەي تۇرىپ، ول جىگىتى باقىتىسىزدىققا تاپ بولىپ، و دۇنيەگە اتتاندى...
- شىنىن ايتسام سەنى ۇناتىپ، سۇيگەنىممەن ەكەۋىمىزدىڭ قوسىلا المايتىنىمىزعا كوزىم ەرتە جەتىپ ەدى. ويتكەنى، مەن اجەم مەن انامنىڭ سوزىنەن اسىپ كورگەمىن جوق. وسى ءىس ەرتە اياقتالسا دەپ كوپ رەت سەنىڭ كوڭىلىڭدى سۋىتۋعا باراتىنمىن. ءبىراق، سەن مۇلدە وراي بەرمەيتىنسىڭ، سەنىڭ كوزجاسىڭا بولا قايتا ورالۋشى ەدىم قاسىڭا.
- كەيىنتىننەن ەكەۋىمىزدىڭ ءىسىمىزدى انام دا ەستىگەن بە، ماعان تەلەفون شالعان سايىن، ”بالام-اۋ، ايشاعا حابارلاسىپ ءجۇرسىڭ بە؟ سەن كەلە سالىپ، توي جاساساق پا ەكەن دەيمىز. اجەڭ كوزى تىرىسىندە شوبەرەسىن كورىپ قالسىن. راس-اۋ بالام، انا ءتىلى مەن اتا ءداستۇرىمىز ۇرپاققا اناسى ارقىلى داريتىنىن دا ۇمىتپايتىن شىعارسىڭ... ءبىز تەك انا ءتىلىمىز بەن اتا ءداستۇرىمىزدى ۇرپاقتان-ۇرپاققا ءوزىمىز ارقىلى عانا جالعاي الامىز“ - دەگەندى قوسىمشالاي بەرەتىن بولدى.
- وقۋ ءبىتىرىپ بارعان سوڭ اجەمنىڭ قاتتى اۋىرىپ، ولىمنەن قالعان حالىن كورىپ، ۇيلەنەيىن دەپ بەكىدىم. ۇلكەندەردىڭ تىلەۋى دەگەنىمىزبەن، ايشانىڭ دا ۇمىتا المايتىن بىرەۋى بار، مەنىڭ دە ۇمىتا المايتىن بىرەۋىم بار. ەكەۋىمىزدىڭ ەكى جاققا باعىتتالعان سەزىمىمىزدى كۇرمەپ بايلاۋ ءۇشىن ۋاقىت قاجەت ەدى. ارادا باسقا بويجەتكەندەر، جىگىتتەر ارالاسقان كەزدەر دە بولدى. 2012-جىلى ناۋرىزدا باس قۇرادىق. بالالى بولعان سوڭ، كادىمگى عاشىقتارداي كىشكەنتاي بوتاقانىمىزدى ايمالاپ، شىت-جاڭا ءبىر ماحاببات باستالدى ارامىزدا...
- بىلۋىمشە، مەن سيلاعان جۇزىكتى ءالى ساقتاپ ءجۇر ەكەنسىڭ، راقىمەت اينالايىن، مەنى سيلاعان جۇرەگىڭنەن. ول انامنىڭ جۇزىگى ەدى، ’ايشاعا سيلا‘ دەپ بەرگەن. ءبىراق، ءبىز قوسىلا الماساق تا، مەنىڭ سەنى سۇيگەن جۇرەگىمنىڭ كۋاسى بولسىن دەپ سيلاپ ەم ساعان.
- سەنىمەن قوشتاسۋ ماعاندا وڭاي سوققى بولمادى. كۇندىز-ءتۇنى ويلايتىنىم — سەن مەنى ۇمىتسا ەكەن، مەننەن بۇرىن ۇيلەنىپ كەتسە ەكەن دەيمىن. سەنىمەن سوڭىنا الا حابارلاسپاي كەتكەنىم سەنى ءتۇڭىلدىرىپ، ءوزىمدى ۇمىتتىرۋ بولاتىن. سەنىڭ ۇيلەنۋىڭدى ءتورت كوزبەن كۇتىپ كەلگەنىمدى بىلەسىڭ بە، رۇينا؟! سەن ۇيلەنسەڭ عانا سۇيگەن جارىڭمەن دوستاسا وتىرىپ، ەكى سەميا تۋىستارداي ارالاسساق دەپ قاتتى ارماندادىم. ال، مەنىڭ ماحابباتتى وشپەندىلىككە ەمەس، دوستىققا وزگەرتىپ جىبەرۋ قولىمنان كەلەتىنىنە سەنىمىم كامىل ەدى. ءتاڭىر بۇل كۇنگە دە امان-ساۋ جەتكىزدى.
- ءوزىڭ دە كيمون مىرزانى دۇرىس تالدادىڭ. مەن قاتتى قۋاندىم، وتكەندە دە ايتتىم عوي، ءوز ءتىلىڭ، ءوز ءدىلىڭ، جان جۇرەكتەرىڭدى ءتۇسىندىرۋسىز ءتۇيسىنىپ، ءتىلسىز-اق كوزبەن سەزە بەرەسىڭدەر...
بۇل سوزدەردى ايتقان سايىن ول اعالىقتىڭ، اقىل توقتاتقان وتاعاسىلىقتىڭ ۇسقىنىن مۇسىندەي بەردى. مەن ونىڭ ءار ءسوزىن ءۇنسىز تىڭداپ وتىرمىن. ول وسىلاردى ايتىپ، سەنىڭ دە ايتارىڭ بار-اۋ دەگەندەي جوتكىرىنىپ قويىپ، ”شولدەگەن بولارسىڭ“- دەپ مينەرال سۋدىڭ قاقپاعىن اشىپ ماعان ۇسىندى دا، بىرەۋىن ءوزى الدى.
- سىزگە راحىمەت ايتقىم كەلەدى قالان مىرزا، ماعان بىرەۋدى قالاي ءسۇيۋدى ۇيرەتكەن سياقتىسىز. شىنايى عاشىقتىقتىڭ، بىرەۋدى سارساڭ كۇي كەشە ساعىنۋدىڭ ءبار-ءبارىن باسىمنان وتكەردىم، سول ءۇشىن دە باقىتتىمىن با دەپ ويلاي بەرەم. جانە دە ءسىزدىڭ اتا-اناڭىزدى قۇرمەتتەۋدى، اتا-ءداستۇرىڭىزدى قۇرمەتتەۋدى بارىنەن جوعارى قوياتىن اسىل قاسيەتىڭىزدى تانىپ جەتتىم.
- اناسىن قۇرمەتتەگەن ادام باسقا دا بارلىق ادامدى قۇرمەتتەي الادى دەپ بىلەمىن. ءسىز اناڭىزدى، اجەڭىزدى قۇرمەتتەگەن ەكەنسىز مەنى دە ءومىر بويى قۇرمەتتەي بىلەدى دەپ ويلايمىن. مەنىمەن كەزىكپەي ’ۇمىتسىن، وتباسى بولسىن دەۋىڭىز دە‘ زور قۇرمەت قوي. مەنىڭ دە انام دوحترعا كورىنگەلى بەيجيڭگە كەلگەن سايىن، ۇيلەنۋىمدى قۋزايتىن. كەيىن اناما الگى جاپونيالىق مىرزا مەن كيموندى قاتار ايتقانىم دا، انام بىردەن كيمون مىرزانى تالدادى. ”اينالايىن قىزىم، اۋلەتىمىزدىڭ جالعىز تۇياعىسىڭ. مەن سەنىڭ ءوزىمىزدىڭ وتباسىمىزدا، ءوزىمىزدىڭ ۇرپاعىمىزدى تاربيەلەۋىڭدى تىلەيمىن. جات بىرەۋ تۋرالى ويلانىپ قايتەسىڭ، اكەڭ ەكەۋىمىزدىڭ قارتايعان شاعىمىزداعى سوڭعى وسيەتىمىز وسى، ءبىز و دۇنيەگە ارمانسىز اتتانسىن دەسەڭ، كيمون مىرزانى ومىرلىك جار ەتەرسىڭ“ - دەدى. انام بۇل سوزدەردى ايتا وتىرىپ سوڭىنان جىلاپ تا كەتتى. مەن شىنمەن ويلاندىم. ءوز ۇرپاعىمىزدى تاربيەلەۋىمىز كەرەك سياقتى...
- مىنە، مىناۋ، تويىمىزدا ايشا حانىمنىڭ ماعان ەستەلىك رەتىندە جىبەرگەن قوس بىلەزىگى، بۇنى تاعىپ كەلدىم، ايشا حانىممەن دوستىعىم قويۋلاي بەرسىن دەگەن تىلەكپەن. كيمون مىرزا قولىما نەكە جۇزىگىن سالعاندا، ماعان سيلاعان قۇس مۇرىن جۇزىگىڭىزدى الىپ ساندىعىما ساقتاپ قويدىم. ساندىعىما ەمەس-اۋ ماڭگى جۇرەگىمە ساقتادىم. كەيىن كىشكەنتاي قىزىڭىز ەسەيىپ، نەكەلەنگەن دە سوعان سيلايمىن. جۇزىكتى ءومىربويى ساقتاپ كەتە الامىن. ءبىراق، كەيىنگى ۇرپاعىم، ساقتاي الا ما، بۇل جاعى ماعان بەيمالىم؟! ءار اۋلەتتىڭ ۇرپاعى ءوز اسىلىن ءوزى جانىنداي ايالاپ ساقتايدى عوي، سول ءۇشىن دە قىزىڭىزعا سيلايىن دەپ ويلاپ ءجۇرمىن.
ول مەنىڭ بۇل سوزدەرىمنىڭ بارلىعىن، ەسىل وزەنىنە كوزىن تاستاي وتىرىپ، باس يزەپ قانا ءۇنسىز تىڭدادى.مەنىڭ ءسوزىم اقىرلاسا بەرە، كەنەت قوماعايلانا كوز قادادى، ونىڭ وتتى جانارىنان جاسقانا، بەت ۇشىم شىم-شىم ەتىپ قىزارىپ، ورىندىقتىڭ سىرى كوشكەن جەرىن شۇقىلاپ ەڭكەيە بەردىم.
- سۇيكىمدىسىڭ رۇينا،-دەپ قولىمدى الاقانىنا سالا قىسىپ-قىسىپ، ماعان تەسىلگەن بەتىمەن ءۇنسىز ءبىر اۋىق وتىردى دا،
- سۇيكىمدى قارىنداسىم مەنىڭ! -دەپ قولىمنان ءسۇيىپ قويدى.
- ە، رۇينا، مەن دە بەيجيڭدى ساعىنامىن. بەيجيڭگە بارعاندا ۋاقىت شىعارىپ مەكتەبىمە سوعا كەتەمىن.- دەدى قولىمدى ۇستاعان بەتى.
- نەگە؟- دەپ توسىن سۇراق قويىپ جىبەردىم دە ىڭعايسىزدانىپ قالدىم.
- سەن بارسىڭ عوي ول جەردە، سەن ءۇشىن، - دەپ جانارىمەن ايمالاي قارادى.
- جالعىز مەن ءۇشىن بە، كيموندى شى؟- دەدىم وزىمشە ازىلگە جۋىقتاتقان بەينەمەن.
- ارينە، كيمون مىرزانى دا جاقسى كورەم، بوپەلەرىڭ بولسا ۇشەۋلەرىڭدى، ءتىپتى بەيجيڭ حالقىن، اۋەلى يانبيان وبلىسىڭمەن قوسا جاقسى كورەم، بىلەسىڭ بە، ءبىر ادامعا عاشىق بولساڭ سونىڭ تۋعان جەرى مەن حالقىنادا عاشىق بولادى ەكەنسىڭ.
- مەنىڭ، ويىمدى قايتالاماڭىز، وتكەندە مەن ءبىر دوسىما، جالعىز قالان ارقىلى جالپى قازاقتى ءسۇيىپ كەتتىم دەگەمىن. ول رياسىز كۇلىپ الدى دا،
- راحىمەت اينالايىن ، ۇقساستىق دەگەن سول، شىن سۇيگەندەر اراسىندا قايتالانا بەرەتىن ۇقساستىقتار... رۇيناجان سەنى، سوققان ساعىنىش سەڭدەرى دە، مەنى بەيعام قالدىرمادى، مەندە دە ءوزىڭدى ويلاپ الاسۇرا اتقان تاڭدار بولدى... ەسەيە كەلە ءتوزىم دە شىڭدالىپ كەتەدى ەكەن. تاعدىر باسقا، جول باسقا، سەميام بار، ايشام بار، قۇلىندارىم بار، تەك سەن باقىتتى بولسا ەكەن دەپ تىلەپ كەلدىم. ول وسىنى ايتىپ تەرەڭ كۇرسىنىپ، قولىمدى قاتتى-قاتتى قىسىپ،-تەك كيمون ەكەۋىڭ باقىتتى بولىڭدارشى، مەنىڭ قارىنداسىم.- دەدى. ونىڭ وسى وڭىنەن ستۋدەنت كەزدەگى قيماستىقتىڭ بەينەسى اڭعارىلا قالدى. ار جاعىندا الدە نەلەردى ايتقىسى كەلسە دە، ونى ىشىنە جۇتا جاسىرا بەردى.
- راحىمەت سىزگە، مەن دە سەمياڭىزعا باقىت تىلەيمىن. – دەدىم بۇيعىلاۋ ءۇن قاتىپ.
ارانى ۇنسىزدىك جايلادى، بۇل ۇنسىزدىك ءبىرازعا جالعاستى، ول مەنىڭ قولىمدى قويا بەرىپ، باسىن شەڭبەكتەپ وتىردى دا، قايسار دا، اعالىق كەيىپتە قايتالاي ءتىل قاتتى.
- رۇينا، ەكەۋىمىزدەگى ساعىنىشتى ەكى جۇرەك ولە-ولگەنشە كوتەرە الاتىنىنا سەنەمىن. ءبارىن دە قويشى، تەك امان بولايىق. ال، قازىر بىزدەر اعا-قارىنداسپىز... سەميامىز بار، باقىتىمىز قاسىمىزدا. ەشقاشان باقىتسىز جاندار ەمەسپىز، اۋەلى ءبىر-ءبىرىمىزدى ساعىنىپ عۇمىر كەشۋىمىزدىڭ ءوزى تەڭدەسسىز باقىت قوي.
- سەن، اقىلىنا كوركى ساي جانسىڭ عوي. بارلىق ءىستى اقىلىمەن ىستەيتىنىڭە كوز جۇمبايىم. بۇدان كەيىن ۇزدىكسىز حات-حاباردا بولامىز. ءوزىڭ دە بىلەسىڭ، قازىر ءبىز ۇستازدىق كاسىپتەن سىرىت اۋدارماشىلىق جۇمىستارىمەن دە شۇعىلدانامىز... قازاق ەلىنە كەلىپ مەن سياقتى جۇمىستا جۇرگەن جاستار كوپ، ءبارىنىڭ دە جاعدايى جاقسى... ەندى ءبىر ءبولىم نىساندىق جۇمىستار بار سەندەرمەن ارى قاراي كاسىپ جاقتان ءتىپتى دە سەلبەسەرمىز. وسى جولى كيمون مىرزانىڭ جينالىسى بولىپ كەلگەندەرىڭ جاقسى بولدى، قايتكەنمەن دە ەرتە ءتۇسىنىسىپ، ەكى سەميا ەرتە دوستاستىق. مەن سەندەردى 2017-جىلعى قازاقستان ەكسپوسىنا ۇسىنىس ەتەيىن دەپ جۇرگەم. ول كەزدە ارناۋلى شاقىرتام عوي، ۇشەۋ بوپ كەلۋلەرىڭدى تىلەيمىن!
-راحىمەت اعا سىزگە، ءسىزدى اعا دەپ وتەمىن عوي، مەن دە ەسەيىپ قالعانىمدى سەزىنە بەرەمىن، جۇرەكتىڭ ءىسى جۇرەكتە ماڭگى ساقتالادى... ارينە، ەكسپوعا كەلەمىز. ولاي بولسا، قالان مىرزا، كۇن دە كەشكىرىپ قالىپتى، كيمون مىرزانىڭ جينالىسى بىتەتىن ۋاقىت تا تايادى، مەن سولاي بارايىن...
ول مەنى ماشيناسىمەن جينالىس سارايىنا جەتكىزىپ قويدى، ماعان كەتەرىندە، - رۇينا، سەن وزگەرمەپسىڭ، ءالى سول ستۋدەنت كەزدەگىدەي عانا ەكەنسىڭ، بيازى قالپىڭنان اينىماپسىڭ... ايتپاقشى رۇينا، ەرتەڭ ايشا سەنى ءبىزدىڭ جۇمىس ورنىمىزدى ارالاتىپ، سوسىن، ۇلتتىق اكەدەميالىق كىتاپحاناعا ەرتىپ بارامىن دەگەن. سەنىڭ كىتاپتى ۇناتاتىنىڭدى ەسكەرتكەم عوي ايشاعا. ودان كەيىن بۇل جەردە «پەكيىن پالاس» دەپ اتايتىن ساراي بار سوعان شىعامىز، (سىزدەرشە بولعاندا بەيجيڭ مەيمان سارايى) وعان شىعىپ استانا كورىنىسىن تاماشالايسىز. بەيجيڭنىڭ گوماۋىنداعى 80 قاباتتىق سارايدى بىلەسىڭ عوي، توبەسىنە شىعىپ، بەيجيڭنىڭ تۇنگى كورىنىسىن تاماشالايتىن، سوعان ۇقسايدى. ال، استانىڭ قالعان جەرلەرىن كيمون مىرزانىڭ جينالىسى اقىرلاسقاندا تۇگەلدەي ارالاتامىز. كيمون مىرزاعا سالەم دە، - دەپ ماشيناسىنىڭ تەرەزەسىنەن ءبىر دەم قادالا قارادى دا، قولىن بۇلعاپ كەتە باردى.
مەن دە - يا، جارايدى ءبىلدىم، - دەپ ماشينانىڭ قاراسى ۇزىلگەنشە قول بۇلعاپ ۇزاتىپ سالدىم. ”قول جەتكەن ارمان — ارمان ەمەس، قول جەتپەگەن ارمان¬ — عانا ماڭگىلىك ارمان عوي. بىرگە وتكەن كۇندەر جۇرەگىندە ەكەن، گوماۋداعى سارايدىڭ توبەسىنە شىعىپ، بەيجيڭنىڭ تۇنگى كورىنىسىن تاماشالاعانىمىزدى دا ۇمىتپاپتى...“ دەپ گۇبىرلەي باسىپ زالعا بەتتەدىم... ءبىز جۇرەگىمىز عانا سەزەتىن ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ىنتىق ءبىر ءتىلسىم كۇشتىڭ ارامىزدا ءالى دە جاساپ كەلە جاتقانىن، اۋزىمىزدا ايتپاساق تا جانارىمىزدان ۇعىنىپ تۇردىق. ۇعىندىق تا ونى زورلىقپەن جاسىرا بەردىك. تەك ساعىنىسقان جانىمىز عانا قاۋىشىپ، جۇرەگىمىز ءۇنسىز تىلدەسىپ جاتقانداي بولدى. ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ىنكارلىق شوعى ماڭگى سونبەيتىنىن، سوناۋ جۇرەگىمىزدىڭ تۇكپىرىندە سوڭعى تىنىسىمىز ۇزىلگەنشە ساقتالاتىنىن بىلدىك. ادامدار ءوزىن ەكىنشى ءبىر ادامنىڭ جۇرەگىنەن ىزدەپ اۋرە سارساڭعا تۇسەدى، ال، مەن سول ادامنىڭ جۇرەگىندە ءوزىمنىڭ ورنىمنىڭ ءالى دە ساقتاۋلى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم...

سوڭى.

2016-جىل، ءساۋىر، بەيجيڭ.


كارىس قىزدىڭ ماحابباتى(1-ءبولىم)
كارىس قىزدىڭ ماحابباتى(2-ءبولىم)

(2)

بۇل جازبانى BOZDAKH.NET اۆتور:bozdakh جاريالاعان، كوشىرسەڭىز كەلۋ قاينارىن ەسكەرتىڭىز!

كىلت ءسوز:
BOZDAKH

قىزعىندى جازبا

لەبىز قالدىرۋ